Dit vroegbarokke kasteelcomplex met drie vleugels ligt in het plaatsje Cítoliby in de regio Ústí (Ústecký kraj) in Noord-Bohemen en vormt samen met de kerk een bijzonder harmonieus architectonisch geheel. Met zijn hoofdgevel en axiaal geplaatste entree is het kasteel gericht op de westelijke toegangsgevel van de kerk, terwijl de Drievuldigheidszuil tussen beide gebouwen de visuele samenhang nog versterkt. Door de verhoogde ligging op de zuidwesthoek van het kleine Tyrš-plein heeft het historische gebouw van nature een dominante uitstraling.
De hoofdingang leidt naar de met arcaden omgeven binnenplaats. Van daaruit bereikt men aan beide zijden de tegenoverliggende vleugels. Monumentale trappenhuizen verbinden de verdiepingen, en op elke etage verbinden gangen aan de hofzijde de woonvertrekken. Vanuit de balzaal met barokke haard in de linkervleugel voert een stenen tuinbrug naar de terrastuin. Het kasteel is volledig onderkelderd.
Op de plaats van het huidige barokkasteel stond tussen 1543 en 1562 een vesting. Vermoedelijk werd deze gebouwd als uitbreiding van een nog oudere adellijke residentie, die mogelijk in het latere massieve kasteelgebouw werd opgenomen en zo bepaalde onregelmatigheden in de kelderindeling onder de noordvleugel verklaart.
De directe voorganger van het huidige gebouw was een renaissanceslot — de oorspronkelijke vesting die aan het einde van de 16e eeuw in renaissancestijl werd verbouwd. Van deze oudste bouwfase zijn alleen delen van kelders uit verschillende bouwperioden onder de noord- en zuidvleugel bewaard gebleven.
Pas bij de vroegbarokke verbouwing onder leiding van architect Giovanni Domenico Orsi kreeg het kasteel zijn huidige plattegrond. Rond het midden van de 18e eeuw werd de vierde vleugel, die voordien de binnenplaats omsloot, afgebroken. De noord- en zuidgevel worden elk geaccentueerd door één erker, terwijl de oostgevel wordt bekroond door een rechthoekig fronton met zijvoluten en een driehoekig topstuk.
Alle gevels zijn geleed door cordonlijsten en rechthoekige vensters. Achter het rustica-portaal met rococovazen in de oostvleugel bevindt zich een overwelfde doorgang. Aan de hofzijde van de ingangsvleugel opent de begane grond zich met arcaden naar de binnenplaats, terwijl deze op de eerste verdieping zijn dichtgezet met rechthoekige ramen. Binnen bevinden zich talrijke representatieve vertrekken en zalen met stucwerk, illusionistische schilderingen en fresco’s, waarvan sommige in 1956 opnieuw zijn geschilderd. Aan de zuidzijde ligt een gedeeltelijk bewaard park. De ommuurde tuin is toegankelijk vanuit de balzaal op de tweede verdieping van de zijvleugel. In de tuin zijn originele stenen terrassen en een halfronde stenen trap bewaard gebleven, die in een van de bovenste terrassen is ingepast.
Kasteel Cítoliby is een waardevol voorbeeld van een barok landgoed en het beeldbepalende monument van het dorp.
Ligging van het kasteel in Cítoliby
Cítoliby is een gemeente in Noord-Bohemen. Het ligt ten noordwesten van de Tsjechische hoofdstad Praag (ca. 75 km) en slechts enkele kilometers ten zuiden van de stad Louny. De Duitse grens (Ertsgebergte) ligt op ongeveer 56 km afstand.
De hele regio is toeristisch aantrekkelijk met talrijke cultuurhistorische monumenten. In het dorp zelf bevinden zich nog andere bezienswaardigheden, waaronder een barok waterwerk, een school, een historisch ziekenhuis, de Drievuldigheidszuil en het standbeeld Jeugd, een werk van de bekende Boheemse beeldhouwer Matthias Bernard Braun.
